توانایی تصویرسازی به وسیله پرسشنامه های معتبر اندازه گیری می شود. در حوزه ورزش یکی از متداولترین پرسشنامه های مورد استفاده، پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت[۱] (VMIQ) می باشد. ایساک و همکاران[۲] (۱۹۸۶) پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت را برای پرکردن خلاء موجود در نوشته های مرتبط با تصویرسازی حرکتی توسعه دادند، این پرسشنامه یکی از اولین پرسشنامه های اندازه گیری توانایی تصویرسازی حرکت بود. پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت برای ارزیابی وضوح جنبه های بصری و حرکتی تصویرسازی طراحی شده است و شامل ۲۴ ماده می باشد که هر کدام توصیفی از یک حرکت متداول است که شرکت کننده بعد از تصویرسازی هر کدام از آنها با استفاده از مقیاس پنج ارزشی لیکرت به میزان وضوح تصویرسازی هر ماده امتیاز می دهد (۱). ایساک و همکاران (۲) پرسشنامه را دارای روایی و پایایی خوبی (۸۶/.r=) معرفی کردند. تحقیقات آنها نشان داد که تفاوت معناداری در اجرای مکرر این پرسشنامه در دوره زمانی ۶ ماهه وجود نداشت و این پرسشنامه همبستگی بالای با پرسشنامه وضوح تصویرسازی بصری[۳] (VVIQ) داشت (۸۱/.r=). ایساک همچنین شواهدی را مبنی بر اعتبار پیش بین این پرسشنامه فراهم کردند (۳). رابرتز و همکاران (۲۰۰۸) با هدف خلق یک نسخه اصلاح شده دست به بازبینی VMIQ زدند. آنها این بازبینی را به سه دلیل : توسعه و اعتبار سنجی پرسشنامه ای برای سنجش توانایی تصویرسازی که دارای خرده مقیاس های مجزا برای ارزیابی تصویرسازی حرکتی[۴] (KI) و تصویرسازی بصری درونی[۵] (IVI) باشد: ارزیابی مجدد VMIQ در ارتباط با دقت در مفهوم سازی تصویرسازی بصری بیرونی و فقدان بررسی روان سنجی جدی از VMIQ انجام دادند (۴).رستمی و همکاران (۱۳۸۹) این پرسشنامه را ترجمه کردند و روایی و پایایی آن را مورد ارزیابی قرار دادند، نتایج تحقیق نشان داد که نسخه فارسی پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت ۲ از روایی و پایایی قابل قبول برخوردار می باشد (۵).
نتایج مطالعه رابرتز و همکاران[۶](۴) سبب شد که قسمت راهنمای پرسشنامه برای راهنمایی بهتر فرد در خلق تصویرسازی درونی و حرکتی به عنوان خرده مقیاس های مجزا و همچنین تصویرسازی بصری بیرونی به عنوان تصویرسازی از دیدگاه شخص سوم اصلاح گردد. در نتیجه مطالعه آنها، پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت۲ (VMIQ-2) به عنوان یک نسخه اصلاح شده از VMIQ با اعتبار همزمان و ساختاری قابل قبولی معرفی شد. رابرتز و همکاران با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی [۷](CTCU) نشان دادند که خرده مقیاس های این پرسشنامه دارای ارتباط می باشند به صورتی که بیشترین همبستگی بین خرده مقیاس تصویر سازی بصری درونی و حرکتی (۶۲/.r=) و بعد از آن بین خرده مقیاس تصویر سازی بصری درونی و تصویر سازی بصری بیرونی[۸] (EVI) (51/.r=) و کمترین همبستگی بین خرده مقیاس تصویرسازی بصری بیرونی و حرکتی (۴۳/.r=) گزارش داده شد. آنها همچنین با استفاده از روش بررسی همسانی درونی به وسیله آلفای کرنباخ نشان دادند که خرده مقیاس های تصویرسازی بصری بیرونی (۹۵/.r=)، تصویرسازی بصری درونی (۹۵/.r=) و تصویرسازی حرکتی (۹۳/.r=) دارای پایایی بالایی هستند.
پرسشنامه دیگری که در زمینه سنجش میزان توانایی تصویرسازی حرکتی کاربرد دارد، پرسشنامه تصویرسازی حرکت[۹] (MIQ) می باشد این پرسشنامه به دلایل یکسان با VMIQ توسه یافت و مشابه با VMIQ، پرسشنامه تصویرسازی حرکت نیز برای اندازه گیری مولفه های بصری و حرکتی تصویرسازی حرکت طراحی شده است (۱). هال و همکاران[۱۰] (۱۹۸۵) سطوح قابل قبولی از ثبات درونی برای خرده مقیاس های بصری و حرکتی و همچنین میزان پایایی بالایی برای MIQ گزارش کردند (۶).
هال و مارتین[۱۱] (۱۹۹۷) دست به بازبینی MIQزدند و آنرا به وسیله حذف سئوالات زائد اصلاح نمودند. به علاوه مقیاس های اندازه گیری این پرسشنامه معکوس شد، به طوری که امتیاز بالاتر نشانه توانایی بیشتر فرد در تصویرسازی حرکتی می باشد. به این ترتیب پرسشنامه تصویرسازی حرکت- اصلاح شده[۱۲] (MIQ-R) شامل ۴ آیتم برای تصویرسازی بصری و ۴ آیتم برای تصویرسازی حرکتی گردید (۷). هال و مارتین همبستگی معناداری بین خرده مقیاس های مشابه در MIQ و MIQ-R را گزارش نمودند (۷۷/.r=، ).
مونسما و همکاران[۱۳] (۲۰۰۹) نیز همسانی درونی MIQ-R را به وسیله آلفای کرنباخ ارزیابی کردند و پایایی بالایی برای خرده مقیاس های بصری( ۸۴/.r=) و حرکتی (۸۸/.r=) را گزارش کردند. سهرابی و همکاران (۸) روایی و پایایی نسخۀ فارسی پرسشنامه اصلاح شده تصویرسازی حرکت را مورد بررسی قرار دادند. آنها نتیجه گیری کردند که نسخۀ فارسی پرسشنامۀ تصویرسازی حرکت از اعتبار و پایایی لازم برخوردار است و می تواند از آن به عنوان ابزاری مناسب برای تعیین قابلیت تصویرسازی ذهنی آزمودنیها استفاده کرد.
دانلود پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت ۲
۱- McAvinue, L. & Robertson, I. H. (2008). Measurement motor imagery ability: a review. European Journal of Cognitive Psychology, 20 (2): 232-251.
2- Isaac, A. R., Marks, D.F. & Russell, D.G. (1986). An instrument for assessing imagery of movement. The vividness of movement imagery questionnaire. Journal of Mental Imagery, 10, 23–۳۰٫
۳- Isaac, A. (1992). Mental practice: Does it work in the field? The Sport Psychologist, 6, 192–۱۹۸٫
۴- Roberts, R., Callow, N., Hardy, L., Markland, D. & Bringer, J. (2008). Movement imagery ability: development an assessment imagery of revised version of the vividness imagery questionnaire. Journal of Sport & Exercise Psychology, 30, 200-221.
5-رستمی حاجی آبادی، م. رهنما، ن. سهرابی، م. خیام باشی، خ. (۱۳۸۹). تعیین روایی و پایایی نسخه فارسی پرسشنامه وضوح تصویرسازی حرکت ۲٫ المپیک۱۹ (۲): ۱۲۹-۱۳۹٫
۵- Hall, C.R, Pongrac, J. & Buckolz, E. (1985). The measurement of imagery ability. Human Movement Science, 4, 107-118.
6- Hall, C.R. & Martin, K.A. (1997). Measuring movement imagery abilities: A revision of the Movement Imagery Questionnaire. Journal of Mental Imagery, 21, 143-154.
7- Rodgers, W., Hall, C., & Buckolz, E. (1991). The effect of an imagery training program on imagery ability, imagery use, and figure skating performance. Journal of Applied Sport Psychology, 3, 109–۱۲۵٫
