اسپورتفا

مهدی رستمی (کارشناس ارشد آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی)

ژنووالگوم، زانوی برون گرد، پای x یا Knock Knee (والگوس بیش از حد) نوعی اختلال در راستای طبیعی ساق پا است، که در آن مچ پاها از یکدیگر فاصله پیدا کرده ولی زانوها به هم چسبیده اند. در این اختلال زاویه درشت نی- رانی از ۱۶۵ درجه کمتر گشته و بالطبع زاویه Q افزایش می یابد. ضربدری بودن زانو ها در ۲تا ۶ سالگی به طور شایع در کودکان دیده می شود و حداکثر میزان شیوع آن در ۳ تا ۴ سالگی است. به طور عادی این وضعیت در کودکان به دلیل رشد تا ۱۰ سالگی بهبود می یابد، این عارضه بیشتر در کودکان چاق دیده می شود. این عارضه می تواند مانند عارضه زانوی پرانتزی، ساختاری یا وضعیتی باشد. نوع ساختاری آن با چرخش داخلی ران، پرونیشن پاها و انحراف ران به جلو همراه می باشد. زانوی ضربدری وضعیتی در اثر ترکیب چرخش خارجی ران ها، سوپینیشن پاها و هایپر اکستنشن زانو ایجاد می گردد. در این اختلال به علت زاویه داخلی ران و ساق پا، خط اعمال وزن به سمت بیرون از مرکز مفصل زانو انتقال می یابد.

روش اندازه گیری زانوی ضربدری

فرد بدون کفش و جوراب در حالی که زانو و ران های وی دیده می شود و بدون هیچ گونه انقباض در عضلات ناحیه ران می ایستد. برای اندازه گیری ژنووالگوم (والگوس) زانو ها، آنها باید در حالت اکستنشن کامل قرار داد، به صورتی که استخوان کشگک زانوها هر به سمت جلو و روبرو نگاه کنند. سپس فاصله بین دو قوزک داخلی مچ پا از طریق متر نواری، خط کش یا کولیس اندازه گیری و ثبت می شود. باید ذکر کرد که روش دقیق اندازه گیری اختلال های ژنوواروم و ژنووالگوم از طریق اندازه گیری زاویه  رانی- درشت نئی (Tibial Femoral Angle) بر روی عکس های X-ray گرفته شده از پا امکان پذیر می باشد.

در برخی از متون  حرکات اصلاحی، این عارضه به ۴ درجه تقسیم شده است.

۱-      درجه ۱ فاصله میان دو قوزک داخلی از ۵/۲ سانتی متر کمتر

۲-      درجه ۲ فاصله میان دو قوزک داخلی بین ۵ -  ۵/۲ سانتی متر

۳-      درجه ۳ فاصله میان دو قوزک داخلی بین ۵/۷ -  ۵ سانتی متر

۴-      درجه ۴ فاصله میان دو قوزک داخلی از ۵/۷ سانتی متر بیشتر

نشانه ها و علائم:

۱-      نزدیک شدن زانو ها به خط میانی بدن

۲-      دور شدن قوزک داخلی از یکدیگر

۳-      کوتاهی تاندون آشیل

۴-      تمایل کشگک ها به خارج و احتمال بروز نیمه دررفتگی آن

۵-      سائیده شدن زانو ها به یکدیگر به هنگام راه رفتن

۶-      خستگی زود رس به هنگام راه رفتن و دویدن

۷-      درد پشت ساق و جلوی ران

۸-      کوتاهی قد

۹-      آرتروز زود رس زانو

۱۰-   بروز عوارض ثانویه، مانند عارضه کف پای صاف

۱۱-   افزایش وزن

۱۲-   سائیدگی بیش از حد کناره داخلی کفش

۱۳-   راه رفتن با پاهای چرخیده به خارج و گاه به  طور عکس با پنجه های چرخیده به داخل

ملاحضات اصلاحی و درمانی

-          ارائه حرکات تقویتی برای عضلات جانب داخلی ساق و ران مانند، عضلات راست داخلی، نیمه غشایی و نیمه وتری و عضلات درشت نئی قدامی و خلفی

-          ارائه حرکات کشش برای عضلات جانب خارجی ساق و ران، مانند عضلات دوسر رانی، کشنده پهن نیام و عضلات نازک نئی

-          ارائه حرکات کششی برای کپسول ناحیه خارجی زانو، ناحیه خارجی مچ پا و لیگامنت های جانب خارجی زانو و مچ پا

-          پرهیز از نشستن به صورت قورباغه ای

-          پرهیز از حرکات پرشی عمودی و کنترل و تقسیم فشار به هنگام فرود در اینگونه پرش ها

تذکر: برای اصلاح این ناهنجاری و سایر ناهنجاری ها حتما با یک متخصص در این زمینه مشورت نمایید زیرا در طراحی یک برنامه اصلاحی برای افراد ملاحظات متعددی باید لحاظ شود.

منابع:

-          دانشمندی، حسن، قراخانلو، رضا، علیزاده، حسین، حرکات اصلاحی؛ انتشارات سمت؛ ۱۳۸۷

-          رجبی، رضا، صمدی، هادی، راهنمای آزمایشگاه حرکات اصلاحی؛ اتشارات دانشگاه تهران؛۱۳۸۷

-          کندال و همکاران، بررسی و ارزیابی عملکرد عضلات؛ ترجمه سرمدی، علیرضا، حاج قنبری، بهاره؛ انتشارات سرمدی؛ ۱۳۸۲

مطالب مرتبط

• زانوی پرانتزی
• آموزش یک حرکت برای اصلاح زانوی پرانتزی (فیلم)
• پاسخ به پرسشهای مطرح شده در رابطه با زانوی پرانتزی و ضربدری
• زانوی ضربدری (عمل جراحی)
• تشخیص و اصلاح اسکولیوز
• زانوی پرانتزی
• تشخیص و درمان زانوی پرانتزی
• نقش ورزش در سلامتی
• اصلاح زانوی پرانتزی
• حرکات اصلاحی چشم انسان