خانه » پزشکی- ورزشی » تمرینات ورزشی ویژه بیماران مبتلا به سرطان
GV-ads FFTabligh L-ads

تمرینات ورزشی ویژه بیماران مبتلا به سرطان

Print Friendly, PDF & Email

حامد طرماح ( کارشناس ارشد آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی)

سلول های طبیعی بدن، با یک ریتم منظم رشد کرده، تقسیم میشوند و در نهایت از بین می روند. بهم خوردن تعادل این تنظیمات در نهایت به تشکیل توده هایی به نام تومور یا نئوپلاسم (Neoplasm) منجر می شود.این توده ها می توانند بافت های اطراف خود را تحت فشار قرار داده و در نهایت تخریب نمایند. علاوه بر این، این توده ها می توᄃنند از طریق جᄆیان خون یا دستگاه لنفاوی به سراسر بدن منتقل شده و در مکان جدیدی تشکیل تومورهای مجتمع دهند (متاستاز).

واژه سرطان برای توصیف بیش از 100 نوع بیماری به کار برده می شودکه می تواند در همه بافت ها و ارگان های بدن رخ دهد.

تقسیم بندی سرطان با توجه به بافت هایی که سلول های سرطانی از آنجا منشا گرفته اند:

  • Carcinoma: از سلول های بافت پوششی (Epithelial cells) که سطح بدن، غدد و ارگان های داخلی را می پوشانند منشا می گیرد.این نوع سرطان %90 – 80 از کل سرطان ها را شامل می شود و سرطان های پروستات، کولون، ریه، رحم و سرطان سینه را در بر می گیرد.
  • Leukemia: از سلول های خونی منشا می گیرد.
  • Lymphoma: از سلول های دستگاه ایمنی منشا می گیرند.
  • Sarcoma: از بافت های پیوندی مثل استخوان ها، تاندون ها، غضروف، چربی و عضلات منشا می گیرد.

      سرطان های Prostate، Colorectal و Lung در کنار سرطان سینه شایع ترین انواع سرطان می باشند.

عوامل خطرزا:

ü     ژنتیک

ü     رفتار

ü     محیط

ü     سبک زندگی (Life style)

تنها % 10 – 5 از کل سرطان ها بر اثر عوامل ژنتیک و درصد مشابهی نیز بر اثر مجاورت های شغلی و محیطی به وجود می آیند.

بیش از 130 تحقیق در مورد موضوع فعالیت جسمانی و سرطان وجود دارد. قویترین شواهد تاثیرات ورزش بر سرطان از تحقیقی که بر روی سرطان کولون انجام گرفته، به دست آمده است. در این تحقیق ریسک ابتلا به سرطان در افراد پرتحرک نسبت به افراد کم تحرک %50 کمتر گزارش شده است.

همچنین شواهدی در دست است که نشان می دهد فعالیت جسمانی می تواند در برابر سرطان های ریه، پروستات و سینه، اثری محافظتی داشته باشد.

بیشتر سازمان ها و ارگان های بهداشتی 45 – 30 دقیقه ورزش با شدت متوسط و در بیشتر روزهای هفته را به عنوان شیوه ای برای کاهش ریسک سرطان پیشنهاد می کنند.

کلید بهبود نرخ ᄇنده ماندن در سرطان، شناسایی زودهنگام بیماری می باشد. غربالگری (Screening) فرایند شناسایی بیماری در افرادی است که علائمی از بیماری در آن ها وجود ندارد.

فوائد Screening:

شناسایی ناهنجاری هایی که ممکن است به سرطان منجر شوند در مراحل اولیه و پیش از گسترش علائم و نشانه های جسمانی

تاثیرات ورزش بر دقت Screening  و تست های تشخیصی برای سرطان هنوز ناشناخته مانده است.

افزایش سه برابری غلظت PSA در سرم متعاقب یک جلسه 15 دقیقه ای ورزش بر روی دوچرخه کارسنج

نتیجه: خودداری از انجام ورزش های سنگین پیش از نمونه گیری PSA ᄄرای تشخیص سرᄋان پروستات

Screening نمیتواند سرطان را تشخیص دهد. تشخیص سرطان نیازمند نمونه برداری از بافت به وسیله Biopsy می باشد.

پاسخ های حاد و مزمن به ورزش در بیماران سرطانی:

در این زمینه مجموعا 18 تحقیق انجام گرفته است که از این تعداد 9 تحقیق به مطالعه ورزش در خلال درمان سرطان و 9 تحقیق نیز به مطالعه ورزش پس از درمان سرطان پرداختته اند.

  1. A.   ورزش در خلال درمان سرطان:

از مجموع این 9 تحقیق:

  • 4 تحقیق:گروهی مختلط از سرطان های مختلف (سینه، بیضه…)، بلافاصله پس از شフمی درمانی با دوز بالا و پیوند مغز استخوان
  • 2 تحقیق:بیماران مبتلا به سرطان خون بلافاصله پس از شیمی درمانی با دوز بالا و پیوند مغز استخوان
  • 1 تحقیق:نوجوانان مبتلا به انواع مختلف سرطان با شیمی درمانی مختلط
  • 1 تحقیق:بزرگسالان مبتلا به انواع مختلف سرطان با شیمی درمانی مختلط
  • 1 تحقیق: بیماران مبتلا به سرطان معده پس از جراحی

a)    تحقیقات توصیفی:

از مجموع 9 تحقیق انجام گرفته بر ورزش در خلال درمان سرطان 2 تحقیق به صورت توصیفی انجام گرفته بود که نتایج آن ها به قرار زیر می باشد:

  1. اجرا و عملکرد بیشینه بر روی تردナیل حتی پس از کنترل متغیر های سن و جنسیت با خستگی همبستگی منفی دارد.
  2. پیاده روی و کار بر روی دوچرخه کارسنج همبستگی مثبتی با شاخص های مختلف کیفیت زندگی دارد.

b)   تحقیقات تجربی:

  • سه تحقیق دوچرخه سواری
  • دو تحقیق پیاده روی
  • یک تحقیق تمرینات مختلف هوازی
  • یک تحقیق تمرینات مقاومتی

مدت زمان اجرای برنامه های ورزشی بین 16 – 2 هفته بود و این تحقیقات دامنه وسیعی از فاکتورهای روانی- اجتماعی- زیستی، از قبیل: ظرفیت عملکردی، ترکیب بدنی، وضعیت های خلق و خوی ( اضطراب، افسردگی…)، علائم ( تهوع، خستگی، درد…) و همچنین کیفیت زندگی عمومی را مورد ارزیابی قرار می دادند. همه این تحقیقات اثرات سودمند و مهم ورزش در خلال درمان سرطان را تایید کردند.

  1. ورزش پس از درمان سرطان:

از مجموع این 9 تحقیق:

  • 3 تحقیق—>بیماران سرطان های مختلف (سینه، پروستات، خون …)
  • 2 تحقیق—>بیماران مبتلا به سرطان Colorectal
  • 2 تحقیق—>بیماران سرطان های مختلف کودکی – نوجوانی (Lymphoma, Leukemia)
  • یک تحقیق بر سرطان پروستات
  • یک تحقیق بر سرطان سر و گردن

(a تحقیقات توصیفی:

از مجموع 9 تحقیق انجام گرفته بر ورزش بعد از درمان سرطان 4 تحقیق به صورت توصیفی انجام گرفته است.این تحقیقات به طور ویژه بر پیامدهای روانی – اجتماعی از قبیل: خستگی، رضایت از زندگی، افسردگی، خودپنداری، تاثیرات روانی سرطان و کیفیت زندگی تمرکز داشتند. همه این تحقیقات ارتباطات مهمی بین تمرین و این پیامدهای روانی – اجتماعی گزارش کردند.

(b تحقیقات تجربی:

  • یک تحقیق پیاده روی
  • سه تحقیق برنامه مختلط هوازی و مقاومتی
  • یک تحقیق تمرینات هوازی غیر اختصاصی

مدت زمان اجرای برنامه های ورزشی بین 52 – 5 هفته بود. این تحقیقات بر پیامدهای روانی – اجتماعی – زیستی از قبیل: ظرفیت عملکردی، ترکیب بᆵنی، سطوح هموگلوبین و کیفیت زندگی عمومی تمرکز داشتند. هر 5 تحقیق اثرات سودمند ورزش را نشان دادند.

نتیجه گیری کلی از تحقیقات:

در مجموع ، صرف نظر از محدودیت های شیوه تحقیق، هر 18 تحقیق انجام گرفته در مورد ورزش و سرطان نشان داده اند که ورزش چه در خلال درمان و چه پس از آن اثرات سودمندی بر پیامدهای روانی – اجتماعی – زیستی دارد، هرچند که احتمال تاثیر ورزش بر رشد تومور، پیشرفت بیماری، عود بیماری یا زنده نگه داشتن بیمار هنوز به صورت سوال باقی مانده است. در نتیجه، در حال حاضر متخصصین سلامت باید ورزش را در بین بیماران سرطانی جهت بهبود کیفیت زندگی اشاعه دهند و نه به عنوان مبارزه با بیماری سرطان و یا بهبود زنده ماندن بیمار…

هشدارهای ویژه در هنگام انجام تست ورزش:

اهداف کلینیکی تست ورزشی پس از تشخیص بیماری:

  • به کمیت در آوردن شرایط جسمانی بیمار پیش از آغاز درمان
  • به کمیت در آوردن اثرات عملکردی کوتاه و بلند مدت بیماری و درمان آن
  • شناسایی شرایط نامطلوبی که ممکن است سد راه ورزش باشند (بیماری های قلبی – عروقی،…)
  • گسترش یا تعدیل یک برنامه تجویزی ورزشی
  • تعیین فوائد برنامه ورزشی تجویز شده

در صورت امکان، تست ورزش باید قبل از درمان، دᄆ طول درمان (اگر درمان بیش از 3 ماه ادامه داشته باشد)، بلافاصله پس از درمان و 6 – 3 ماه پس ازدرمان انجام شود. قبل از شروع تست ورزش پرکردن پرسشنامه سابقه سرطان بعلاوه دیگر پرسشنامه های سابقه پزشکی و ورزشی از اهمیت زیادی برخوردار است.

در عمل، تست ورزش باید به بیمار فشاری معادل با مقدار فشاری که در طول برنامه تمرینی تحمل میکند وارد کند که در این صورت علائمی که ممکن است در هنگام ورزش کردن بروز کند، در محیط تحت کنترل تست ورزش ظاهر می شود.

تصمیم گیری در مورد نوع تست ورزش به شرایط خاص بیماری و درمان بستگی دارد. به عنوان مثال: بیماری که اخیرا تحت عمل جرᄃحی پروستات و یا رکتوم قرار گرفته، برای اندازه گیری ظرفیت عملکردی بیشتر مایل به انجام تست بر روی تردمیل است تا دوچرخه کارسنج… و یا بیماری که بر اثر پرتودرمانی و یا جراحی ( مثلا سر و گردن) دامنه حرکتی اندام فوقانی خود را از دست داده است احتمالا قادر به انجام تست هایی که اندام فوقانی را درگیر می کنند ( ارگومتر دستی، پرس سینه…) نیست. و یا بیمارانی که مشکلات نورولوژیک بر هماهنگی و تعادل آن ها اثر گذاشته است (Ataxia)، انجام تست هایی که کمتر به هماهنگی و تعادل نیاز دارند ( مثل دوچرخه کارسنج) به تست هایی که نیازمند تعادل بیشتری هستند ( مثل تردمیل) ارجحیت دارد.

گزینه های برنامه نویسی تمرینی برای بیماران سرطانی:

نسخه ورزشی بسته به عوامل زیر متفاوت است:

  • نوع سرطان ( پروستات، روده، ریه…)
  • پاسخ های فردی به درمان ( سطح خستگی، درد، تهوع، آتاکسی، سوء هاضمه…)
  • پروتکل درمانی ( جراحی، داروهای خاص…)
  • آمادگی پایه
  • تمایل فرد شرکت کننده

از آنجا که همه تحقیقات تنها یک ورزش تجویزی خاص را با شرایط غیر ورزشی مقایسه کرده اند نمیتوان نوع، تکرار، مدت، شدت و یا پیشرفت مطلوب را مشخص کرد.

اهداف تمرینی با توجه به سیر درمان:

ü     قبل از دوره درمان : آمᄃده سازی جسمانی تا حد امکان

ü     طی دوره درمان: تاکید بر تمرینات منظم، پیشگیری از افت عملکرد و کنترل علائم و عوارض جانبی بیماری

ü     بلافاصله پس از درمان: توانبخشی مشکلات خاص

ü     پس از بهبودی از اثرات حاد درمان: اهداف بلند مدت از قبیل: بهبود سلامت عمومی، پیشگیری از بیماری های خاص که ریسک ابتلای آن ها در بیماران سرطانی بالاست ( پوکی استخوان، سرطان های ثانویه، بیماری های قلبی – عروقی…)

نسخه های تمرینی تجویزی به بیماران:

A: راه رفتن (Home-based): بیش از %80 از بیماران سرطانی این برنامه را ترجیح می دهنᆵ.

امتیازات:

  • انتخاب طبیعی
  • کاربرد در فعالیت های روزانه (ADL)

B: دوچرخه ارگومتر (Laboratory-based): بیشتر برای انجام تحقیقات خاص تجویز میگردد و تنها %4 از بیماران این روش را می پسندند.

امتیازات:

  • انجام حرکات در حالت نشسته با کمینه سازی اثرات ataxia
  • محدودیت در حرکت اندام فوقانی

*نکته: هنگام تجویز نوع فعالیت به بیماران باید به آسیب های حاد یا مزمن مرتبط با درمان پزشکی توجه شود.

شواهدی مبنی بر برتری یک نوع تمرین هوازی نسبت به دیگر انواع در توانبخشی عمومی بیماران وجود ندارد.

دᄆ سالمندان با بیماری های مزمن ، ایمنی اولین نکته مورد توجه است.

*بیماران سرطان استخوان می بایست از انجام ورزش های پر برخورد خودداری کنند.

از دیدگاه کلینیکی تجویز پیاده روی، ایمن ترین روش است.

بهترین برنامه توانبخشی برای افراد سالمند، ترکیب تمرینات هوازی و کار با وزنه است.

نسخه ورزشی مناسب برای بیماران:

ü    شدت متوسط

ü    5 -3 روز در هفته

ü    30 – 20 دقیقه در هر جلسه

*این نسخه را با توجه به سطح آمادگی بیمر و عوارض ناشی از درمان می توان تعدیل کرد (از لᆳاظ تناوب، شᆵت و مدت)

از تمرینات شدید به دلیل تاثیر مستقیم بر سیستم ایمنی باید پرهیز شود.

بیشتر بیماران در آغاز درمان قادر به تحمل تمرین پیوسته به مدت 30 دقیقه نیستند، بویژه اگر قبل از درمان بی تحرک بوده باشند.

کاربرد تمرینات تناوبی:

ü    برای افراد تحت شیمی درمانی یا بلافاصله پس از پیوند مغز استخوان

ü    راهی برای رسیدن به مجموع 30 دقیقه

ü    روش پیشنهادی برای افراد سالمند و بدون آمادگی بدنی با بیماری مزمن و بیماران بی تحرک

تمایلات بیماران برای انجام تمرینات:

  • ᆰمایل به تمرین در خانه (home-based exercise) عمومیت بیشتری در میان بیماران دارد. چنانچه بیشتر این افراد مایلند به تنهایی ورزش کنند.
  • اکثر افراد تمایل بیشتری به تمرینات صبحگاهی دارند و ارائه برنامه تمرینی در بعداز ظهر و عصر نیازهای این افراد را برآورده نمی کند.

اثرات روان شناختی ورزش بر بیماران:

متخصصان ورزش باید در تجویز نسخه ورزشی (برنامه تمرینی)، اهداف زیر را مبنا قرار دهند:

  • لذت بخشی تمرین
  • اطمینان بخشی
  • تسهیل درک کنترل ( Perception of control)
  • توسعه مهارت های جدید
  • ایجاد روابط اجتماعی
  • اجرᄃ در مکان هایی که ذهن و روح را درگیر کند

احتیاط در تمرین درمانی:

مهم ترین احتیاط مربوط به بیماران مبتلا به متاستاتیک استخوان (%50 بیماران) در نواحی: ستون فقرات، لگن، ران و جمجه است. احساس درد در مفصل در هنگام فعالیت نشانگر افزایش ریسک شکستگی است.

بیشترین شکستگی در  مفصل ران است.

انگیزش تمرینی در بیماران سرطانی:

عوامل موثر در اثربخشی تمرینات:

  • انگیزش
  • پایبندی

پایبندی: به عنوان یک چالش بزرگ در کل جمعیت محسوب می شود و در طول دوره درمان و پس از آن کاری بس دشوار است.

 
اشتراک گذاری:
Share
  • لینک کوتاه : http://sportfa.ir/?p=685
  • GV-ads FFTabligh L-ads

    همچنین بخوانید:

    ورزش و سرطان (نوع، شدت و ملاحظات تمرینی ویژه بیماران سرطانی)

      سرطان و ورزش:   سلول های طبیعی بدن، با یک ریتم منظم رشد کرده، …

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *