خانه » پزشکی- ورزشی » تشخیص و اصلاح اسکولیوز
GV-ads FFTabligh L-ads

تشخیص و اصلاح اسکولیوز

Print Friendly, PDF & Email

محمد مشهدی (کارشناس ارشد آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی)

اسكوليوز عبارت است از انحراف طᄆفي ستون مهره‌ها، به نحوي كه ᄇوايد شوكي مهره‌ها به سمت تقعر و بدنه مهره‌ها به سمت تحدب چرخش پيـدا مي‌كنـد.

برخلاف وضعيتهاي طبيعي كيفوز (قوس پشتي)، لوردوز (قوس گردني و كمـري) كه به صـورت طبيـعي در همه افـراد وجـود دارد، ايـن وضعيت هميشه غيـرطبيعي محسـوب مي‌شود.

معمولاً همه اتفاق نظر دارند كه انحناي جانبي ستون مهره‌ها، زماني به عنوان اسكوليوز شناخته مي‌شود كه انحناي آن بيش از 10 درجه باشد. اين نگرش، تعداد زيادي از افرادي را كه داراي انحناي زير ده درجه هستنـد، در گـروه طبيـعي قرار مي‌دهـد. تغيير شكل، در دو جهت جانبي و چرخشي و با پيشرفت خمハدگي تغييرات وضعيتي در ستون مهره‌ها به وجود مي‌آيـد. تغيير شكل در قفسه سينه ممكن است در نتيجه چرخش تنـه مهره‌هاي پشتي بـاشد كه همراه با آن، ممكن است تغيير شكل در لگن نيز ايجـاد شـود.

اسكوليـوز، يك نـاهنجاري است كه در سنين طفوليت و نوجواني ايجاد مي‌شود و در سنين بالا نيز پايدار مي‌ماند.

ميزان شيوع:

اسكوليوز معمولاً قبل از 14 سالگي نمايان مي‌شود. و ميزان شيوع آن 9/1 درصد است.

مكانيزم اسكوليوز:

عوامل زير در ايجاد اسكوليوز دخالت دارند:

1. قانون موازنه

در حالت طبيعي، خميدگي جᄃنبي در ستون مهره‌ها وجود ندارد و عضلاتي كه ستون مهره‌ها را در وضعيت قائم نگه مي‌دارند، توازن را كنترل مي‌كنند. زماني كه خميدگي به وجود مي‌آيد، يك خميدگي جبراني نيز بلافاصله بطور غريزي به وجود مي‌آيد تا وضعيت را بطور قائم نگه دارد.

2. ساختمان مهرهها

ستون مهره‌ها يك ميله مستقيم نيست؛ بلكه از يك سلسله قطعات مفصل شده به هم تشكيل مي‌شود تا يك انحناي قدامي خلفي را در سطح سهمي به وجود آورد. هرگونه حركت جانبي فقرات همراه با چرخش آن است و زوايد متصل به آن، نظير دنده‌ها نيز ايニ چرخش را دارند.

3. تعادل باطني

در ستون مهره‌هاي طبيعي، يك تعادل باطني وجود دارد كه در اثر قابليت ارتجاعي رباط‌هاي طولي است و باعث فشرده شدن مهره‌ها به يكديگر از يك طرف و نيروي انبساطي از طرف ديگر مي‌شود، و همچنين باعث جدا شدن مهره‌ها مي‌شود.

4. تمايل و عوامل انتقالي

نيروهايي كه باعث به وجود آمدن اسكوليوز مي‌شوند، تمايل و حس انتقال است. عامـل تمايل توسط تعادل عضله و عامل انتقالي تـوسط تعادل باطني بطور طبيعي ايستادگي مي‌كنند.

تقسيمبندي اᄈكوليوزها براساس تعداد قوسهᄃ:

1. اسكوليوز ساده

اسكوليوزهايي هستند كه فقط يك قوس دارند.

2. مادر زادي

فرد به هنگام تولد، داراي ناهنجاري مهره‌اي بوده و ستون فقرات وي انحراف جانبي دارد.

3. اكتسابي

به انواعي از اسكوليوزها اطلاق مي‌شود كه فرد در طول دوران زندگي تحت تأثير عوامل مختلف به آن دچار شود.

تقسيم بندي اسكوليوزها براساس شدت تغيير شكل:

  • درجه يك: شامل انحراف جانبي مختصر مهره‌ها با كمي چرخش است. در راديوگراチي از مهره‌ها، انحراف مختصر زوايد شوكي از خط وسط مشهود است. زاويه اوليه، تغيير شكل 10 درجه است.
  • درجه دو: شامل انحراف طرفي واضح مهره‌ها در صفحه پيشاني است. اين حالت همراه با چرخش مهره و قوس جبراني است. در راديوگرافي از مهره ها، تغيير شكل جسم مهره در رأس قوس انحراف مشهود است. زاويه اوليه تغيير شكل بين 21 تا 30 درجه است. قوز دنده‌اي نبيز در راديوگرافي ديده مي‌شود.
  • درجه سه: شامل تغيير شكل كاملاً آشكار و ثابت است. قوز دنده‌اي برجسته و تغيير شكل قفسه سينه شديد است. در راديوگرافي، در مهره‌هاي لبه‌دار موجود در رأس قوس انحᄆاف ديده مي‌شود. ارتفاع ديسテ بين مهره‌اي در سمت تقعر كاهش مي‌يابد و محدوده آن بسيار كوچك و غيرقابل تشخيص مي‌شود.
  • درجه چهار: تغيير شكل تنه بسيار شديد است و كيفوز اسكوليوز ناحيه پشتي، تغيير شكل لگن، چرخش تنه، سفتي و عدم تحرك مهره‌ها، تغيير شكل ثابت قفسه سينه، قوز (برجستگي) قدامي و خلفي دنده‌ها به طور واضح و مشخص وجود دارد.

بررسي وضعيت فرد اسكوليوزي:

  • براي بررسي وضعيت فرد لازم است كه حركات مفاصل، قدرت عضلات و هم چنين حس ارزيابي شود. براي اين ارزيابي از وسايلي نظير مترنواري، شاقول، صفحه شطرنجي، ترازو و… استفاده مي‌شود.
  • حركات خم شدن به سمت جلو، طرفين، عقب و چرخش تنه بايد ارزيابي شوند. حركاتي هم كه به صورت قرينه هستند نظير خم شدن به طرفين بايد با هم مقايسه شوند.
  • هيچ وقت فرد را نبايد از روي لباس ارزيابي كرد؛ زيرا در اين صورت، تجزيه و تحليل وضعيت بدني دقيق نخواهد بود. البته بررسي نحوه لباس پوشيدن مهم است. براي اينكه بهتر بتوانيم فرد را ارزيابي كنيم، كارهاي زير مي‌توانند انجام شوند:

1. شانه‌هاي فرد بررسي شوند و معلوم شود كه آيا در يك سطح قرار گرفته‌اند و يا نه! اگر در يك سطح نباشند، مي‌تواند به عنوان علامتي از علائم اسكوليوز باشد. لازم به ذكر است كــヌ همتـراز نبـودن شـانـه‌ها، به تنهايي نمي‌توانـد دليـل بـر وجـود اسكوليـوز بـاشـد.

2. زوايـاي تحتـاني كتفها بررسي شوند. اگـر در يك سطح نباشند، بايد يـادداشت شـود.

3. زوايد شوكي مهره‌ها با ماژيك علامت‌گذاري و سپس به هم وصل شوند. اگر يك خط صاف را تشكيل دادند، ستون مهره‌ها در وضعيت طبيعي قرار دارند؛ اما اگر انحرافي در خط فوق وجود داشت، دال بر اسكوليوز است.

4. خم شدن طرفي (به راست و چپ) ارزيابي شود. در افراد داراي اسكوليوز، دامنه حركتي خم شدن طرفي يكسان نيست.

5. چرخش تنه به راست و چپ ارزيابي شود. در افراد داراي اسكوليوز، دامنه حركتي چرخش به طرفين با هم مساوي نيستند.

6. در حالت ايستاده، فاصله انگشتان فرد تا سطح زمين در دو طرف اندازه‌گيري مي‌شود. در افراد داراي اسكوليوز، اين فاصله‌ها يكسان نيست.

7. بررسي عضلات اطراف تنه ضروري است. در افراد سالم، قرينگي در دو طرف تنه وجود دارد. در افراد داراي اسكوليوز، توده عضلاني در سمت تقعر وجود دارد.

8. در افراد داراي اسكوليوز، چينهاي دو طرف تنه (پهلوها) با هم تفاوت دارند.

9. بررسي ستيغ خاصره‌ها ضروري است. اگر در يك سطح نباشند، مي‌تواند دال بر كوتاهي اندام و يا كوتاهي عضلات باشد.

10. چين لباسها و طول لبه دامن بايد بررسي شود. در افراد داراي اسكوليوز، عدم قرينگي مشاهده مي‌شود.

11. نخ يك شاقول را روي زايده شوكي هفتمين مهره گردني كه برجسته است، قرار مي‌دهيم و آويزان مي‌كنيم. نخ بايد در امتداد زوايد شوكي همه مهره‌ها باشد و از وسط چين دو باسن رد شود. در افراد داراي اسكوليوز، اين نخ از مسير گفته شده عبور نمي‌كند.

12. اندازه‌گيري حجم حياتي در افراد اسكوليوزي كه قوس اسكوليوز در ناحيه پشتي قرار دارد، نشان مي‌دهد كه حجم حياتي كاهش مي‌يابد.

آزمايشهاي تشخيص اسكوليوز ساختماني از متحرك:

1. آزمايش ايستادニ روي انگشتان

اسكوليوزهايي كه منشأ عضلاني دارند، با ايستادن فرد روي انگشتان تا حد زيادي اصلاح مي‌شوند. اسكوليوزهاي ساختماني هيچ تغييري نمي‌كنند.

2. از فرد مي‌خواهيم تا در حالت نشسته قرار گيرد. اگر اسكوليوز برطرف شد، نشان دهنده متحرك بودن (وضعيتي بودن) اسكوليوز است.

3. تشخيص اسكوليوز ساختماني از متحرك

فرد مي‌نشيند و به سمت جلو خم مي‌شود. اگر انحراف مهره‌ها باقي بود، نشان دهنده اسكوليوز ساختماني است. اگر قوز دنده‌اي نيز وجود داشت، تأييد كننده اسكوليوز ساختماني خواهد بود.

4. تشخيص اسكوليوز متحرك و ساختماني

هنگامي كه فردي مي‌نشيند، اگر اسكوليوز در ستون مهره‌ها وجود داشته باشد، از او خواسته مي‌شود تا به سمت جلو خم شو. اگر اسكوليوز نـاپـديـد شـد، نشـان دهنـده متحـرك بـودن آن است.

5. از فرد داراي اسكوليوز مي‌خواهيم تا در حالت ايستاده قرار گيرد و سپس به جلو خم شود. اگر قوس اسكوليوز از بين رفت، اسكوليوز از نوع وضعيتي است؛ اما اگر از بين نرفت، از نوع ساختماني است. 5. در حالت ايستاده، هر دو شانه‌هاي فرد در يك سطح قرار دارند. در يك خط نبودن شانه‌ها مي‌تواند علامتي از اسكوليوᄇ باشد. در افراد داراي اسكوليوز، شانه سمت تقعر افتادگي دارد و شانه سمت تحدب، بالاتر قرار مي‌گيرد.

6. اگر زوايد شوكي را در طول ستون مهره‌ها علامت‌گذاري كنيم و سپس آن‌ها را به هم وصل كنيم، بايد در يك خط مستقيم قرار گيرند. در غير اينصورت، دال بر وجود اسكوليوز خواهد بود.

7. وقتي فرد عمل خم شدن طرفي را انجام مي‌دهد، فاصله انگشت مياني تا سطح زمين اندازه گرفته مي‌شود. اين فاصله در خم شدن طرفي به راست و چپ اندازه‌گيري و سپس با هم مقايسه مي‌شوند.

در افرادي كه دچار اسكوليوز هستند، ميزان خم شدن طرفي به سمت تحدب كاهش مي‌يابد.

8. دنده‌ها در دو طرف تنه بايᆵ متقارن و تقارن آنها يكسان باشد. در افراد داراي اسكوليوز، ممكن است برجستگي دنده‌اي در سمت تحدب مشاهده شود.

9. چينهاي تنه در دو طرف ستون مهره‌ها بايد قرينه باشند. در افراد داراي اسكوليوز، در سمت تقعر، چينهاي اضافي به وجود مي‌آيد.

10. خارهاي خاصره‌اي قدامي فوقاني نيز بايد در يك سطح باشند. در غير اينصورت مي‌توان گفت كه لگن از راستاي طبيعي خارج شده و احتمال اسكوليوز وجود دارد. بهترين روش براي تشخيص اسكوليوز استفاده از صفحه شطرنجي و شاقول است.

حركات اصلاحي:

حركات اصلاحي شامل تمرينات تقويتي، اᄈتقامتي، تنفسي و كششي است كه هر يك از اينها، داراي اهميت خاصي هستند. در زير، به برخي از حركات اصلاحي اشاره مي‌شود.

1. فرد جلوي آينه قدي مي‌نشيند و وضعيت صحيح نشستن را تمرين مي‌كند.

2. طويل كردن تنه در حالت نشسته (افزايش ارتفاع تنه)

اين تمرين، يكي ديگر از تمرينهايي است كه افراد داراي اسكوليوز متحرك مي‌توانند انجام دهنـد. فرد در حالي كه روي صندلي نشسته است، تنه خود را به سمت بالا مي‌كشـد. اين عمل نه تنها به انعطاف‌پذيري ستون مهره‌ها كمك مي‌كند، بلكه در اصلاح، تغيير شكل و بهبود قدرت عمل عضلات نيز موثر است.

 فرد مي‌نشハند و به سمت جلو خم مي‌شود. دست‌ها را نيز به سمت جلو مي‌كشد. اين حركت موجب بهبود تحرك در ستون مهره‌ها و بهبود انعطاف‌پذيري مي‌شود. اين تمرين براي اصلاح تغيير شكل اسكوليوز موثر است.

4. فرد جلوي آينه قدي راه مي‌رود و وضعيت بدني خود را مشاهده مي‌كند. در هنگام راه رفتن شانه‌ها بايد در يك سطح باشند.

5. فرد از ميله بارفيكس آويزان مي‌شود. اين عمل منجر به تأثير جاذبه روي ستون مهره‌ها و كشيده شدن آنها مي‌شود.

6. تمرين طويل كردن تنه:

فرد رو به شكم مي‌خوابد و دست‌ها را به سمت جلو، در امتداد سر قرار مي‌دهد. سپس سعي مي‌كند دستフها را به جلو بكشد و طول تنヌ را افزايش دهد.

7. كشش عضلات سمت تقعر:

فرد دست سمت تقعر را روي ديوار مي‌گذارد و تنه را به سمت ديوار حركت مي‌دهد. اين حركت موجب كشش عضلات سمت تقعر مي‌شود.

8. كشش عضلات سمت تقعر:

فرد در حالت ايستاده قرار مي‌گيرد و تنه را به سمت تحدب خم مي‌كند.

9. كشش متقاطع:

الف: بالا آوردن همزمان دست چپ با پاي راست

ب: بالا آوردن همزمان دست راست با پاي چپ

10. تمرينات كششي تنه:

تمرين در وضعيت شروع، فرد طاقباز مي‌خوابد و دست‌ها را بالاي سر قرار مي‌دهد.

تمرين در وضعيت نهايي:

فرد دست‌ها را به سمت بالا مي‌كشد و پاها را نيز به سمت بالا خم مي‌كند. براي لحظاتي اين وضعيت حفظ مي‌شود.

11. تمرينات در وضعيت چهار دست و پا:

ابتدا فرد در وضعيت چهار دست و پا قرار مي‌گيرد و سپس براساس موضع اسكوليوز، حركات اصلاحي را انجام مي‌دهد. اگر اسكوليوز در قسمت فوقاني پشت با تحدب به چپ باشد، فرد دست راست خود را بلند مي‌كند و به صورت افقي نگه مي‌دارد. سپس آن را به سمت چپ در حالت افقي حركت مي‌دهد. اين عمل موجب كشش عضلات كوتاه و تقويت عضلات كشيده و ضعيف مي‌شود. اگر اسكوليوز در قسمت مياني تنه با تحدب به چپ باشد. فرد دست راست و پاي راست را بلند مي‌كند و هر يك را در سطح افق به چپ حركت مي‌دهد تا عضلات سمت تقعر تحت كشش قرار گيرند..

12. تمرين چرخش تنه:

فرد طاقباز مي‌خوابد و حركت چرخش تنه به سمت تقعر را انجام مي‌دهد اين تمرين موجبات كشش بافتهاي كوتاه شده و اصلاح چرخش غيرطبيعي مهره‌ها را فراهم مي‌سازد.

13. شنا در آب:

يكي از بهترين ورزشها شنا در آب است. افراد داراي اسكوليوز بايستي حركاتي كه در آن كشش بافتهاي كوتاه شده و انقباض عضلات ضعيف لحاظ شده باشد انجام دهند.

14. تمرينات تنفسي:

براي بهبود ميزان انبساط قفسه سينه و افزايش ظرفハت حياتي بـــايستي تمرينات تنفسي انجام شوند

اصلاح وضعيتها:

1. وضعيتهاي مختلف خوابيده به پهلو

الف: فرد در حالي كه ارتفاع بالش زير سرش زياد است، به پهلو مي‌خوابد. اين حالت موجب كج شدن ستون مهره‌ها مي‌شود.

ب: فرد به پهلو مي‌خوابد؛ البته در حالي كه از هيچ حمايت كننده‌اي در پهلوي كمر استفاده نمي‌كند و در ستون مهره‌هاي ناحيه، انحراف ايجاد شده است.

ج: فرد به پهلو مي‌خوابد؛ البته در حالي كه از يك بالش مناسب و يا هر حمايت كننده كوچك ديگري در پهلوي راست استفاده مي‌كند.

1-2. وضعيتهاي حمل اجسام به صورت غلط:

تكرار اين وضعيتها مي‌تواند موجب اسكوليوز شود.

2-2. اصلاح وضعيتهاي كاري مختلف:

اگر فرد جسمي را حمل مي‌كند، بهتر است در فواصل مختلف جاي دستها را عوض كند. يا اگر دو جسم (كيف) را حمل مي‌كنند، بايد هر يك از آنها را با يك دست حمل كند تا مجبور نشود كه به يك سمت خم شود.

3. كوتاهي اندام:

اگر يك پا كوتاه باشد، فرد در هنگام ايستادن و راه رفتن مجبور است به يك سمت خم شود. اين حالت موجب ايجاد اسكوليوز مي‌شود.

4. كوتاهي لگن در يك سمت مي‌تواند منجر به اسكوليوز شود. علت آن هم اين است كه チـرد كج مي‌نشينـد.

 
اشتراک گذاری:
Share
  • لینک کوتاه : http://sportfa.ir/?p=668
  • GV-ads FFTabligh L-ads

    همچنین بخوانید:

    اپلیکیشن تشخیص و اصلاح پای پرانتزی

    در این اپلیکیشن با زبانی ساده و کاربردی روش تشخیص و اصلاح ناهنجاری پای پرانتزی …

    13 نظرات

    1. ممنون.ᄃمیدوارم با انجام این حرکات برطرف بشه.

    2. سلام . بنده دارای 24 سال سن می باشم. دارای اسکولیوز در بالای ستون فقراتم می باشم و این انحراف به سمت چپ و دارای زاویه ی 36 درجه می باشد، 2 تا سوال از حضورتون داشتم:
      1) آیا من بریس می تونم استفاده کنم یا دیگه دیر شده و بریس مخصوص کودکان در حال رشد یا دوران بلوغ است؟
      2) چه حرکت های اصلاحی رو خودم می تونم در خونه انجام بدم؟

      • مهدی رستمی

        سلام
        در مورد اسکولیوز نمی توانم غیر حضوری توصیه ای داشته باشم. بهتر است با دکتر خودتان مشورت بفرمائید.

        • ممنون – من دکتری که رفتم اᄉلا ازش راضی نیستم ، شما دکتر خوبی سراغ دارین برای این بیماری در تهران یا کرج؟ نسخه ای برام نوشته که به فیزیوتراپ نشون بدم، کافیه یا به دکتر دیگه ای هم مراجعه کنم؟

          • مهدی رستمی

            سلام
            من تنها دکتری که در تهران می شناسم و می توانم کارشان را تائید کنم دکتر یحیی سخنگویی می باشد. می توانید در اینترنت سرچ کنید و نشانی کلینیک و مطب ایشان را بیابید. مشورت با ایشان ضرری ندارد. عارضه اسکولیوز خیلی حساس است، ضرر نمی کنید اگر با ایشان هم مشورت کنید.
            امیدوارم که عارضه شما بهبود بیابد
            موفق باشید

    3. عالی بودتاحالاندیده بودم سایتی به این کاملی درباره بیماری که من دارم توضیح بده،مرسی فقط کاش تمرینات روتصویری نشون میدادید

    4. واقعا ممنون از لطف شما

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *